Ferrokrom nedir? Yüksek karbonlu ve düşük karbonlu ferrokrom farkı

Ferrokrom ne işe yarar

Krom, çeliğin yüzeyinde birkaç nanometre kalınlığında, yoğun ve kendini onaran bir krom oksit filmi oluşturur. Pasif film adı verilen bu tabaka, metali oksijenden ve nemden ayırarak korozyonu durdurur. Bir çeliğin paslanmaz sayılabilmesi için ağırlıkça en az %10,5 krom içermesi gerekir.

Krom aynı zamanda sertleşebilirliği artırır, karbür oluşturarak aşınma direnci sağlar ve yüksek sıcaklıkta oksidasyon direncini yükseltir. Bu nedenle ferrokrom yalnızca paslanmaz çelikte değil, takım çelikleri, yaylık çelikler, rulman çelikleri ve aşınma plakalarında da kullanılır.

Kromu çelik banyosuna saf metal olarak eklemek pratik değildir: krom 1907 °C'de erir, çelik banyosu ise genellikle 1600 °C civarındadır. Demirle alaşımlandığında ergime sıcaklığı düşer ve krom banyoda hızla çözünür.

Karbon seviyesine göre kaliteler

Kalite	Karbon	Tipik kullanım
Yüksek karbonlu (HC FeCr)	%4 - 8	Alaşımlı çelik, dökme demir, aşınma parçaları; karbonun sorun olmadığı ya da sonradan giderildiği süreçler. En ekonomik kalitedir.
Orta karbonlu (MC FeCr)	%0,5 - 4	Dekarbürizasyon kapasitesi sınırlı tesisler, bazı alaşımlı çelikler.
Düşük karbonlu (LC FeCr)	%0,03 - 0,15	Paslanmaz çelik, ısıya dayanıklı çelik, kaynak teli ve elektrot üretimi.

Fiyat farkı da buradan doğar: yüksek karbonlu ferrokrom tek adımlı karbotermik indirgemeyle üretilir ve ucuzdur. Düşük karbonlu kalite ise ek dekarbürizasyon ya da metalotermik indirgeme gerektirdiği için belirgin biçimde pahalıdır.

Karbon neden bu kadar kritik

Paslanmaz çelikte karbon, 450-850 °C aralığında kromla birleşerek tane sınırlarında krom karbür (Cr₂₃C₆) çökeltir. Karbürün çevresindeki bölge kromca fakirleşir ve pasif film orada zayıflar. Duyarlılaşma (sensitization) denen bu olay, malzemeyi tanelerarası korozyona açık hale getirir; en sık kaynak sonrası ısıdan etkilenen bölgede görülür.

Bu yüzden paslanmaz çelik üretiminde karbon girdisi baştan sınırlanır. 304L ve 316L gibi L (low carbon) kalitelerde karbon üst sınırı %0,03'tür; böyle bir çeliği düşük karbonlu ferrokrom olmadan üretmek mümkün değildir.

Şartnamenizde yalnızca "ferrokrom" yazmayın. Krom aralığını, karbon üst sınırını ve silisyum üst sınırını mutlaka belirtin; bu üç sayı hem kaliteyi hem fiyatı belirler.

Diğer safsızlıklar

Silisyum (Si): Yüksek karbonlu kalitelerde doğal olarak bulunur. Cürufun bazikliğini etkiler ve bazı uygulamalarda istenmez; genellikle %1,5 ya da %2 üst sınır verilir.
Kükürt (S) ve fosfor (P): Nihai çeliğe geçer. Kükürt sıcak kırılganlık, fosfor soğuk kırılganlık yaratır. Kritik uygulamalarda her ikisi için de ayrı üst sınır yazılmalıdır.
Azot (N): Bazı kalitelerde kasıtlı olarak bulunur; azotlu paslanmaz çeliklerde dayanım artırıcıdır, başka uygulamalarda istenmeyebilir.
Titanyum, niyobyum, vanadyum: Hurda kaynaklı eser miktarlar, hassas alaşımlarda bileşim kaymasına yol açabilir.

Tane boyutu ve ambalaj

Ferrokrom parça (lump) halinde üretilir ve siparişe göre kırılarak boyutlandırılır. Doğru boyut, ilave yöntemine göre değişir:

Pota ilavesi: 10-50 mm aralığı hızlı ve tam çözünme sağlar.
Ocak şarjı: 50-150 mm gibi daha iri boyutlar tercih edilir.
Tel besleme ve enjeksiyon: toz ya da granül gerekir.
İnce malzeme (fines): genellikle %5-10 ile sınırlanır; fazlası kayıp, toz ve ocakta verim düşüşü demektir.

Ambalaj big bag, çelik varil ya da dökme olabilir. Uzun süre açıkta kalacak sevkiyatlarda kapalı ambalaj, hem nem hem de ince malzeme kaybı açısından daha güvenlidir.

Ferrokrom fiyatını ne belirler

Krom tenörü. Fiyat genellikle içerdiği krom birimi üzerinden hesaplanır; %60 ve %65 krom arasındaki fark doğrudan fiyata yansır.
Karbon seviyesi. Düşük karbonlu kalite, ek proses maliyeti nedeniyle en pahalı koldur.
Enerji maliyeti. Karbotermik indirgeme yoğun elektrik tüketir; üretici bölgesindeki elektrik fiyatı maliyetin büyük bölümünü oluşturur.
Tane boyutu ve ambalaj. Özel boyutlandırma ve kapalı ambalaj ek işçilik demektir.
Teslim şekli ve miktar. Navlun, sigorta ve parti büyüklüğü birim fiyatı belirgin biçimde değiştirir.

Sipariş öncesi kontrol listesi

Krom aralığı yazıldı mı? (ör. Cr %60-65)
Karbon üst sınırı belirtildi mi? (ör. C ≤ %0,10)
Si, S ve P üst sınırları verildi mi?
Tane boyutu aralığı ve kabul edilebilir ince malzeme oranı yazıldı mı?
Ambalaj ve parti büyüklüğü netleşti mi?
Her parti için analiz sertifikası (COA) ve gerekiyorsa EN 10204 3.1 talep edildi mi?
Numune alma yöntemi ve anlaşmazlık halinde hakem laboratuvar sözleşmeye yazıldı mı?

Sık sorulan sorular

Düşük karbonlu ferrokrom ile yüksek karbonlu ferrokrom arasındaki fark nedir?

Fark karbon içeriğindedir. Yüksek karbonlu ferrokrom ağırlıkça %4-8, düşük karbonlu ferrokrom ise genellikle %0,03-0,15 karbon içerir. Paslanmaz çelikte karbon, krom karbür çökelterek tanelerarası korozyona yol açtığı için düşük karbonlu kalite kullanılır. Yüksek karbonlu kalite daha ekonomiktir ve karbonun sorun olmadığı alaşımlı çelik ve dökme demir üretiminde tercih edilir.

Paslanmaz çelik için hangi ferrokrom kullanılır?

Paslanmaz çelikte, özellikle 304L ve 316L gibi düşük karbonlu kalitelerde, düşük karbonlu ferrokrom (LC FeCr) kullanılır. Karbon üst sınırı genellikle %0,10 ya da %0,06 olarak şartnameye yazılır.

Ferrokrom fiyatı nasıl hesaplanır?

Fiyat çoğunlukla içerdiği krom birimi üzerinden belirlenir: krom tenörü, karbon seviyesi, tane boyutu, ambalaj, parti büyüklüğü ve teslim şekli (Incoterms 2020) birim fiyatı doğrudan etkiler. Güncel fiyat için şartnamenizi ve miktarınızı paylaşmanız yeterlidir.

Ferrokrom siparişinde hangi belgeler verilir?

Her partide analiz sertifikası (COA) verilir. Talebe göre EN 10204 3.1 muayene sertifikası, güvenlik bilgi formu (MSDS) ve yükleme öncesi bağımsız üçüncü taraf denetim raporu sağlanır.

Bu yazıda geçen kalemler

Katalogdan açıp kendi şartnamenizi girerek teklif isteyebilirsiniz.